Quang Dương

Nhà giáo hưu trí - Viện nghiên cứu Giáo dục

Năng lực, Sở thích đã là... điều kiện đủ  để bạn chọn đúng nghề?

Thái độ và Tính cách có liên quan gì khi bạn định hướng chọn nghề?

Trên rất nhiều phương tiện truyền thông về tư vấn chọn nghề và trong hầu hết thắc mắc của học sinh (HS) khi muốn được giải đáp hướng nghiệp, có một thực trạng không cân đối. Đó là sự thiên lệch về cách nhận biết bản thân tương quan với việc chọn nghề.

Đa số đã có khuynh hướng chỉ quan tâm đến năng lực và sở thích, coi đó là hai căn cứ duy nhất về tư chất để hướng tới nghề muốn chọn! Phải chăng, đó là 2 nhân tố cần và đủ (lại quan trọng hơn hết) để chọn đúng nghề và hướng nghiệp mà không lầm lẫn? Hỏi, tức là ngầm trả lời.

Dưới quan điểm hướng nghiệp hiện đại, trên cơ sở khoa học về con người và mối tương quan giữa người với nghề, nên chăng, cần xét lại, nhận thức lại cách hiểu phiến diện như thế.

Báo chí mỗi ngày đều đăng tải những tấm gương thành công trong nghề của tuổi trẻ đó đây. Họ đã vươn cao và vươn xa không chỉ nhờ trình độ và năng lực, còn nhờ cậy rất nhiều vào bản lĩnh dấn thân. Trong cái gọi là "bản lĩnh dấn thân" đó, họ có được hai phẩm chất vàng: Thái độ tự cường và tính cách vượt thắng. Họ vững tin vào nội lực tự thân hay không, họ dám dũng cảm vượt lên chính mình hay không... đó là những trăn trở không nguôi của họ trên mỗi bước đi gập ghềnh của hướng nghiệp dài lâu (không đơn giản chỉ vượt qua chọn nghề và thi cử).

Thực tế qua tư vấn hướng nghiệp lâu nay đã cho thấy không thiếu gì người đã tốt nghiệp ở những trường "ngon" với ngành nghề "thời thượng" nhưng ra đời không thành công, thậm chí phải chuyển đổi nghề, chỉ với lý do đơn giản (mà lại đau lòng) là... "không phù hợp". Chẳng phải không hợp về năng lực hay sở thích, mà chỉ vì bản tính ưa nóng vội và không chu toàn, thích tự do mà thiếu hợp tác, khoái "thành tích" lại quên chất lượng! Những đặc tính đó đã bị "dội" bởi một ông chủ có bản chất trái ngược. Trong thời hội nhập "vì chất lượng trên hết", ông chủ nào dám khơi khơi tiếp nhận một nhân lực có trình độ cao mà làm việc lại ẩu tả?!

Tại một công ty, trong lời cám ơn và cả xin lỗi vì không muốn giữ lại một nhân lực như thế, vị phó giám đốc phụ trách nhân sự đã dịu dàng nói: "Tính cách của quý bạn không phù hợp với công ty của chúng tôi, nhưng rất có thể phù hợp với nơi khác - nơi làm việc độc lập, không cần sự hợp tác, như nghề tự do chẳng hạn". Oái oăm thay, có một nghề tự do nào mà hoàn toàn không hợp tác với đối tác, tối thiểu là với khách hàng? Qua đó để thấy, thái độ nghề nghiệp (trong đó có thái độ hợp tác - lấy tín nghĩa làm trọng) là một tư chất quan trọng biết nhường nào, nó quyết định thành bại của một cá nhân.. Giữa trình độ và thái độ, nhân tố nào quyết định hơn? Điều này đã tốn bao giấy mực cho người đời phân tích, và cuối cùng thực tế đã là người phán xét khách quan nhất: nhiều người nhờ có trình độ và năng lực nên bước đầu được dân bầu lên, nhưng đến khi cũng chính họ thiếu hụt về thái độ và tính cách, nên lại "được" dân hạ xuống!

Các nhà chuyên nghiệp danh tiếng cũng như các nhà khoa học về nhân sự đều khẳng định rằng, chính THÁI ĐỘ chứ không phải trình độ, quyết định đến 75% số phận và sự nghiệp của một đời người. Nhiều nhà doanh nghiệp thời hội nhập đã xác quyết một hệ bất đẳng thức: trình độ không bằng thái độ, bằng cấp không hơn bằng lòng! "Đời thay đổi khi thái độ ta thay đổi" (chứ không hẳn là khi bằng cấp được lên cao) - đến lượt nhà tâm lý học Andrew Matthews đã tuyên ngôn như thế (sách ĐỜI THAY ĐỔI KHI CHÚNG TA THAY ĐỔI - NXB TRẺ, 2003). "Chính tâm hồn và thái độ, phẩm giá và tính cách xác định bản chất đích thực của ta, do đó định đoạt tính hữu ích (hay không hữu ích) của ta - TS. David Goleman (người sáng tạo và chủ xướng việc đo đạc theo chỉ số EQ) đã khẳng định thư thế. Cũng vì vậy mà hiện nay, để "săn đầu người", các nơi tuyển dụng nhân lực cao đã coi tiêu chí EQ (Emotion Quotient) có sức nặng giá trị gấp 3 lần tiêu chí IQ (Intelligence Quotient).

Từ rất lâu, dân gian đã truyền tụng (và sau đó là nhà văn Marxim Gorky) đã đúc kết thành chân lý: "Gieo thói quen gặt tính cách, gieo tính cách gặt số phận". Các nhà tư vấn hướng nghiệp nói rõ hơn: Kết quả vào đời và hướng nghiệp của bạn ra sao, tùy thuộc chủ yếu vào thái độ và tính cách của chính bạn. Nói như thế không có nghĩa bỏ qua sở thích và năng lực. Chỉ cốt nhấn mạnh rằng, sở thích + trình độ + năng lực chỉ đóng vai trò vừa phải, là vài điều kiện cần, nhưng chưa đủ, càng không chủ yếu.

Gần đây, trên Tuổi Trẻ (21-2-2009) có bài vinh danh một tấm gương hơi khác thường trong việc định hướng và hành nghề của một doanh nhân trẻ. Đó là chị Phan Bích Thiện. Chị khởi đầu lập nghiệp bằng việc... đi buôn nước mắm, tiếp đó là buôn bánh phở, miến, nem... Hàng năm, chị lo chuyển tải những thứ "hạ cấp" ấy đi từ Việt Nam sang Hungary (đất mẹ của chồng chị) để cung ứng cho cộng đồng người Việt bên đó. Dần dà, chị tạo được một cơ nghiệp to lớn sau gần 20 năm bám nghề "buôn vặt". Vậy mà nay chị đã được biết đến như một doanh nhân Việt Nam rất thành đạt ở xứ người - vừa là nhà thơ, tiến sĩ, chủ tịch Hội Phụ Nữ Việt Nam tại Hungary, và là bà chủ kinh doanh khách sạn cao cấp Fried được báo chí Hung hết lời ca ngợi. Đồ gỗ nội thất của khách sạn đó hầu hết là sản phẩm của Việt Nam, nhiều món ăn của khách sạn là nem, miến, phở... Khách hàng tới đó như về với Việt Nam, người ngoại quốc vào đó cũng thấy khoái. Thành công của chị không chỉ tính bằng vật chất, mà bằng các giá trị nhân văn của VN đã được chị thổi hồn vào đó. Đâu là nguyên nhân?

Theo lời ghi nhận trên báo về bản lĩnh kinh doanh của chị Bích Thiện, ta thấy có 6 nhân tố sau đây đã giúp chị thành công: chữ tín, chịu làm, kiên trì, tự tin, lý trí, biết làm chủ cảm xúc. Như vậy, trong đó chỉ có một nhân tố là lý trí (sự tinh khôn) liên quan đến chỉ số IQ. Năm nhân tố còn lại thuộc về EQ, nhấn mạnh đến tính cách và thái độ của một doanh nhân giàu bản lĩnh.

Từ đó có thể thấy rằng, cần thay đổi một xu thế thiên lệch về tìm hướng đi tới nghề không chỉ căn cứ vào ý thích và năng lực. Ý thích chỉ là cảm tính, dễ thay đổi trong chốc lát. Năng lực sẽ được nâng cao? Nghĩ như vậy là tốt, nhưng phải dày công học hỏi, khó đấy. Tuy nhiên, nó không khó bằng cải thiện một tính cách sao cho tích cực hơn, phù hợp với nghề hơn. Mà muốn vậy, trước hết phải biết từ khởi điểm, xem mình đang yếu hay mạnh ở tính cách nào, để tính liệu khi chọn nghề và hướng nghiệp.

http://tuvanhuongnghiep.vn

-> Nhận xét, góp ý

Chia sẻ với bạn bè qua: