QUANG DƯƠNG
Nhà nghiên cứu giáo dục

Đề dẫn nói trên là một trong những bức xúc của nhiều HS-SV tại ngày Hội TẬP TRUNG TRÍ TUỆ, THỰC HIỆN ƯỚC MƠ được Viện Nghiên cứu Giáo dục (ĐHSP TP.HCM) tổ chức ở các thành phố lớn trong thời gian qua.

Tại TP. Cần Thơ, bạn Huỳnh văn Thái - SV khoa công nghệ sinh học, còn diễn giải cụ thể băn khoăn đó như sau :

Nghe các chuyên viên tư vấn về “tập trung trí tuệ, thực hiện ước mơ” nói đến cách học tích cực mà em chưa hiểu thấu. Em muốn biết ngoài cách học bình thường (đến trường lớp, gặp thầy cô…), em phải học như thế nào mới gọi là học tích cực ? Hoặc là, có bao nhiêu cách học tích cực để em rộng đường mà chọn khi muốn “tập trung trí tuệ, thực hiện ước mơ”?

Bill Gates – người sáng lập Tập đoàn Microsoft từng có thông điệp nổi tiếng khi ông trả lời câu hỏi của một sinh viên Singapore, rằng “Nhờ đâu mà tập đoàn của ông có được may mắn chiếm lĩnh hầu hết thị trường công nghệ thông tin?”. Bill Gates đáp : “Càng chăm chỉ bao nhiêu, tôi càng thấy mình được may mắn bấy nhiêu. Sự may mắn chỉ dừng lại khi tôi ngừng chăm chỉ, hết cố gắng !”.

Thật vậy, chăm chỉ và cố gắng… là vài dấu hiệu cơ bản của sự tập trung. Trong lĩnh vực trí tuệ, khi đã lơ là sự chăm chỉ hay không còn muốn cố gắng thì sức sáng tạo cũng lụi tàn ! Do đó, một trí tuệ tập trung vào sự khám phá sẽ là một trí tuệ có tiềm năng sáng tạo.

Tuy nhiên, vấn đề còn là, phải chăm chỉ và cố gắng đúng cách (đúng phương pháp), mới có sức tập trung đột phá cho sự bùng nổ trí sáng tạo. Đó là những cách nào vừa dễ hiểu, vừa hiệu quả, vừa khả thi cho mọi đối tượng ?

I. HỌC CÁCH NGHE NHIỀU HƠN HỌC CÁCH NÓI -

Dạy con biết lắng nghe và suy ngẫm trước lúc nói. Ảnh: www.webtretho.com

Thông thường, ai cũng muốn “học ăn, học nói…”, nhưng ít ai quan tâm đến việc học nghe, nhất là học cách lắng nghe. “Không vội nói, không nói nhiều, không tranh nói, mà hãy lắng nghe người khác nói… để suy ngẫm thêm về điều mình sẽ nói hoặc sẽ viết (nếu thấy cần nói và viết)” – đó là phương châm ứng xử và cũng là phương pháp học hỏi của Nhà văn kiêm Triết gia người Pháp, ông Albert Camus. Các học giả đã coi đấy là một trong những phẩm chất quý giá nhất của ông. Nhờ vậy, ông đã sáng tạo ra nhiều tác phẩm giá trị, được thế giới đánh giá cao bằng giải Nobel Văn học năm 1957.

Trong một cuốn sách bàn cách tự học, học giả Nguyễn Hiến Lê đã phân tích phương pháp học hỏi đó của Albert Camus thành hai biện pháp ứng dụng sau đây :

II. HỌC NGOÀI ĐỜI NHIỀU HƠN HỌC TRONG TRƯỜNG -

Thông thường, nói đến học, người thụ động chỉ nghĩ đến việc học ở trường lớp ! Thế giới càng hội nhập, thời đại càng văn minh càng khẳng định rằng, sự học muốn thăng tiến có thực chất thì không thể bó hẹp trong khuôn khổ trường lớp, càng không được thỏa mãn với mọi thứ bằng cấp.

Giáo sư Hoàng Tụy đã nhiều lần khẳng định : “Một trong những điều hệ trọng và cốt lõi nhất của sự học là biết học cách học, nhất là học cách tự học”. Bởi vậy, ông đã thấy trước xu thế học tích cực trong thế kỷ 21 có hai đặc trưng cơ bản :

• Phải biết tự học thực sự chủ động và thể hiện một cách sáng tạo.
• Phải biết tự đào tạo một cách rất linh hoạt ngoài hệ thống đào tạo.

Người chăm học chưa hẳn gọi là học tích cực, nếu chỉ biết chăm ghi chép, chăm học thuộc, chăm đến trường lớp... Sự ghi nhớ máy móc, thuộc lòng như vẹt, để rồi tái hiện và tái tạo như khuôn mẫu đã có, được coi là lối học thụ động và tiêu cực. Lối học đó trái ngược hẳn với cách học tích cực theo nghĩa trí tuệ chất lượng cao.

Cách học tích cực rất đa dạng, nhưng có chung một đặc trưng là khám phá và khai phá. Nếu xét tổng quát, có 6 cách học sau đây mang lại cho ta sự khám phá và sự khai phá tối đa, cũng là cách tích lũy hàm lượng chất xám tối đa. Gọi một cách nôm na, dễ hiểu, đó là “6 bất kỳ” :

1. Học ở bất kỳ lúc nào : Lúc đang giờ thầy dạy, gặp lúc ôn thi, học khi đó là đương nhiên. Người tích cực học cả lúc giao tiếp, lúc làm việc, lúc dạo chơi, lúc ngắm trời… Đó là những lúc được học những bài học không tên, vô cùng tự nhiên và dễ dàng thấm thía vì nó rất sống động.
2. 

   Học trong vận động, thể thao… Ảnh: www.dantri.com.vn.

   Học ở bất kỳ nơi nào : Học tại lớp, tại nhà, trên Internet, chưa đủ và bị bó hẹp bởi phòng ốc và cả không gian “ảo”. Cần mở rộng không gian thoáng và không gian thật qua những chốn xã hội và thiên nhiên, như học ở ngoài trời, học trong công xưởng, chỗ bán hàng, nơi triển lãm…
3. Học ở bất kỳ người nào : Không chỉ học ở người thầy chính diện, còn học ở “người thầy” phản diện. Học ở bạn thân và cả người mình không thích, để rút tỉa kinh nghiệm sống. Học ở người thành công, cũng học ở người thất bại, để nghiệm ra nguyên nhân bất thành và cách bổ cứu.
4. Học ở bất kỳ nguồn nào : Không chỉ trong sách vở, trên màn hình, còn có rất nhiều nguồn phong phú và bổ ích không kém. Đó là những kênh thông tin từ báo chí, từ du khảo, từ giao lưu… Ngay cả lúc chạy xe trên đường kẹt hoặc khi tịnh tâm nơi thanh vắng cũng có điều kiện giúp ta phân tích vấn đề, mở mang trí tuệ.
5. Học ở bất kỳ nghề nào : Nghề nào cũng có cái hay riêng của nó, nếu ta biết nhạy bén phát hiện và khám phá. Học cái hay trong cung cách làm việc của nghề khác để sọi rọi cho cơ chế hành nghề mà ta đang theo đuổi. Đó là một trong những biện pháp thăm dò để cải tiến mà nhiều nhà doanh nghiệp tài danh đã áp dụng.
6. Học ở bất kỳ việc gì : Việc gì miễn có ích đều chất chứa trong đó những hàm lượng của trí tuệ và tinh hoa của tấm lòng. Dù là việc nấu ăn, rửa bát, lau nhà, giặt giũ, hay tần tảo đi hốt rác, mua bán ve chai… cũng đòi hỏi cả thông minh và cảm xúc nhân bản mà những nghề khác phải nghiêng mình học tập.

… Sáu cách học “bất kỳ” ấy cần được kết hợp liên hoàn khi vận dụng, không nặng nhẹ khác nhau. Chúng sẽ giúp ta phát triển không những chỉ số IQ mà cả EQ, cả trí lực và tâm lực, mang lại hiệu quả cao khi vượt qua thử thách để hướng tới tương lai.

Đó cũng là cách học tích cực để tích lũy dần kinh nghiệm sống và kinh nghiệm thực tế khi chọn nghề và hướng nghiệp, khi tập trung trí tuệ và thực hiện mơ ước. 

-> Nhận xét, góp ý

Chia sẻ với bạn bè qua: