Tự hướng nghiệp trước hết là tự soi xét lại những đặc điểm nào của riêng mình tương thích (hay không tương thích) với yêu cầu của nghề định chọn. Sau khi tham khảo ý kiến của mẹ cha, của thầy cô và những người am hiểu, rồi chiêm nghiệm bản thân mình qua trải nghiệm thực tế, cộng thêm với sở thích, sở trường và năng khiếu (nếu có), ta tự lượng sức mình để hướng tới nghề muốn chọn. Như vậy, cuối cùng, ta tự chọn nghề cho chính ta, chứ không phải người khác chọn thay cho ta. Vậy là bước đầu, ta đã tự hướng nghiệp.
Hỏi: Trong nhà trường, trên báo chí, em thường nghe nói đến hướng nghiệp. Vậy tự hướng nghiệp là thế nào? Chẳng lẽ việc hướng nghiệp không thể trông cậy vào thầy cô, cha mẹ hoặc xã hội, mà tự em phải vạch hướng tìm ngành học, và sau đó tự tìm việc làm cho mình?
Trong quá trình tư vấn tuyển sinh, chọn nghề và hướng nghiệp, tôi thường gặp rất nhiều câu hỏi của HS-SV thắc mắc xoay quanh mối liên hệ giữa nghề nghiệp và tính cách.
Hỏi: Ở trường, em được thầy cô hướng nghiệp cho em một đường. Ở nhà, cha mẹ lại hướng cho em một nẻo. Bạn bè thì khuyên em phải chọn những nghề thật “oai”. Đến trung tâm tư vấn hướng nghiệp, em được gợi ý một cách khác. Vậy em biết nghe ai?
Hỏi: Mộng của em và rất nhiều bạn khác là học lên Đại học. Tuy nhiên có nhiều thầy cô lớp 9-10-11 hay đặt các vấn đề với học sinh như nên chọn ngành nghề nào, trường nào, hệ gì… cho phù hợp. Điều đó khiến cho “giấc mơ đại học” của học sinh bị mờ nhạt và niềm tin vào tương lai bị bào mòn. Liệu học xong đại học rồi hãy tính đến việc làm có hơn không?
Hỏi: Tuổi học trò thường “ăn chưa no, lo chưa tới, với chưa được”. Vậy tại sao “chưa đủ chín chắn” cả tuổi đời lẫn học vấn, lại phải cứ lo hướng nghiệp? “Làm gấp” như vậy, có phải vô tình bị áp đặt hoặc ép non hay không, nhiều học trò bị “già” trước tuổi? (Băn khoăn của một số phụ huynh)
Hỏi: Nếu hướng nghiệp là cần cho mọi lứa tuổi học trò, đặc biệt từ cấp II – III, tại sạo ở trường THPT của em không thấy nói nhiều đến hướng nghiệp mà chỉ nói nhiều đến luyện thi? Hướng luyện thi cũng chỉ đề cập đến ôn luyện theo khối A/B, cùng lắm là khối D, mà phải là Đại học! Kể cả những bạn học yếu, không mấy ai trong họ nghĩ đến việc “rẽ ngang” qua trường chuyên nghiệp hoặc trường dạy nghề. Như vậy có đi lệch lạc với tinh thần hướng nghiệp không?
Hỏi: Xin nói rõ hơn về tự hướng nghiệp theo môn học mà mình thích và nghề mà mình chọn. Trong trường hợp thầy giáo bộ môn không quan tâm hướng nghiệp qua môn học (chỉ chuyên dạy chữ và luyện thi) mà em thì muốn tự hướng nghiệp cho mình khi học tập môn đó, nên làm cách nào, rèn luyện ra sao?
Hỏi: Em muốn học một nghề nhưng thấy tuyển sinh rắc rối, đào tạo quá lâu, tốn kém quá nhiều, đâm ra ngán ngại! Nhưng em quyết chí vào đời với nghề nghiệp trong tay, dù không có điều kiện học hành đầy đủ. Xin hỏi có cách nào ngắn nhất, nhanh nhất để giỏi tay nghề, để hướng nghiệp vững chắc, khi tự thấy mình đủ thông minh?
Đề dẫn nói trên là một trong những bức xúc của nhiều HS-SV tại ngày Hội TẬP TRUNG TRÍ TUỆ, THỰC HIỆN ƯỚC MƠ được Viện Nghiên cứu Giáo dục (ĐHSP TP.HCM) tổ chức ở các thành phố lớn trong thời gian qua.