Hỏi: Em và một số bạn cùng trang lứa (17, 18 tuổi) đã thôi học từ năm lớp 9, nay rất muốn lập thân và lập nghiệp. Nhưng ngặt hai điều : chưa có tay nghề và không có đủ vốn. Muốn học nghề cũng khó vì không có tiền. Vậy có cách chi để hướng nghiệp? Em nghĩ cái đích tối thiểu của việc hướng nghiệp là phải mưu sinh được, có đúng không?
Hỏi: Trong nhà trường, ngay cả khi vào đại học, tôi không được học một cour nào về văn hóa giao tiếp. Chỉ thỉnh thoảng mới được người này người khác bày vẽ cho cách ứng xử thế này thế kia sao cho “phải phép”. Những lúc ấy, dù có nghe theo, tôi cũng không nghĩ rằng đó là những điều cần cho nghề nghiệp mà mình theo đuổi. Nhưng đến khi tốt nghiệp và đi làm mới thấy các nơi tuyển dụng lại yêu cầu rất cao về khả năng giao tiếp.
Vậy xin hỏi: họ yêu cầu như vậy có cao quá không, có sát với thực tế nghề nghiệp không?.....
Hỏi: Bạn em có trí tò mò, muốn tìm tòi và bắt chước những gì người khác làm, cũng muốn thử xem mình có như họ không. Cái gì mới, lạ và cả kỳ cục nữa đều hấp dẫn đối với bạn ấy, không tiếp cận với nó là bạn em không chịu nổi.
Xin hỏi, thứ tò mò như vậy là tốt hay xấu nếu đem theo tính cách ấy vào hành trang hướng nghiệp? Trong việc học nghề và hành nghề, trí tò mò có giúp ích gì không, hay làm rách việc và bị chê cười?
Hỏi: Bạn em có liệt kê một số nghề nhàn hạ mà thu nhập khá, rồi bảo em nên chọn nghề như vậy, dù không phù hợp cũng ráng cho qua. Em hỏi “không phù hợp” là không phù hợp như thế nào, bạn ấy bảo…ừ thì ráng chiều chuộng người ta một chút dù mình không ưa, ráng chấp nhận thiệt thòi chút đỉnh dù mình thấy tiếc, nhưng bù lại là được làm nơi sạch sẽ, nơi mát mẻ, ngồi phòng lạnh hoặc ngồi xe hơi theo xếp đi ký hợp đồng giống như được du lịch đó đây, làm gì và làm ở đâu cũng được mở mày mở mặt…
Hỏi: Tôi thấy nhiều người vì nghề nghiệp mà làm lụng quá vất vả, chẳng nghĩ ngơi. Có khi thấy họ dù đã nỗ lực hết mình và tay nghề rất vững nhưng công việc vẫn ì ạch, làm ăn không khởi sắc.
Vậy, ngoài mục đích mưu sinh và cống hiến, có nên hướng tới một mục đích cao hơn, lâu dài hơn: tìm thấy vinh hiển trong nghề, được hưởng hạnh phúc trong nghề? Giải thích như thế nào về những trường hợp (tuy không nhiều): được nghệ tinh mà thân không vinh?
Hỏi: Tôi hiểu mục đích lâu dài của hướng nghiệp không chỉ đạt tới nghệ tinh. Nhưng hiểu như thế nào mới thật là nghệ tinh? Có người học ở trường rất giỏi, nhưng ra đời làm việc ít thành công, lại không bằng người khác học chẳng giỏi nhưng lại rất thành công trong nghề, tại sao? Làm thế nào để biết được tay nghề của mình mạnh hay yếu cỡ nào, hay dở tới đâu, để liệu bề mà tu nghiệp?
Hỏi: Bạn em tốt nghiệp cử nhân loại giỏi, nhưng ra trường lại không tìm được việc làm. Một bạn khác cũng có bằng cấp “xịn”, ra trường có việc làm ngay, nhưng lại không thành công bằng những người “tay ngang” (trái ngành nghề). Tìm hiểu thì nghe mấy xếp ở những nơi đó bảo là người bên nào cũng giỏi nghề cả, nhưng hơn thua nhau nằm ở khả năng hành nghề.
Vậy giỏi tay nghề và giỏi hành nghề khác gì nhau? Tại sao “tay ngang” mà lại giỏi nghề được? Nếu thế thì đào tạo đúng ngành nghề làm gì? Làm sao để thực sự có khả năng hành nghề?
Hỏi: Từ nhỏ, em đã thích làm “anh hai” trong đám bạn, dù ở nhà, em là thứ sáu. Đến trường, liên tục từ lớp 7 đến lớp 11, các bạn đều nể cái uy của em. Dù em không là lớp trưởng, nhưng có lần em được cử làm đội trưởng văn nghệ của trường. Như vậy chứng tỏ em có năng khiếu chỉ huy phải không?.......
Hỏi: Em thường sống cơ cực ở những góc tồi lầm lũi: dưới gầm cầu, trong hẻm hóc…Hiện tại cũng không hơn gì: ngày bán báo dạo, đêm ngủ công viên. Vậy có thể ngóc đầu lên mà hướng nghiệp được không? Đời em kể như mạt vận, không còn ai thân thích để nương nhờ.
Nhưng em biết tựa vào kiến thức trên chồng báo để học hỏi, mà sao thấy niềm hy vọng mong manh quá, vì kiến thức đâu có ăn được? Liệu có cách gì (dù không là phép tiên) để vực mình dậy với một nghề nghiệp vững chắc, khi chỗ đứng của em đang là bóng tối?
Nhiều học sinh đã đến gặp nhà tư vấn để hỏi rằng, có một thực tế rất đời, rất thật, khá phổ biến, khiến nhiều HS học giỏi nhất cũng phải băn khoăn, thậm chí nao lòng, có người nản chí. Thực tế như sau :
- Có người học rất giỏi, nhưng lúc ra trường lại làm một nghề rất dở ! Trong khi có người không giỏi mà vào đời lại kiếm được một nghề hay, ngon lành, chẳng tốn công sức, vinh thân phì da, còn được trọng vọng!
- Có người ước mơ hoài mà không chọn được nghề và làm được việc mình thích ! Trái lại, có không ít người chẳng mất công mơ ước, không có hoài bão chi, lại nghèo đức kém tài, vậy mà được “gió” nên vút lên như diều!
Vậy là sao, cần gì phải hướng nghiệp ?